Jak mieszkali niegdyś górale

Jak mieszkali niegdyś górale

Tradycyjna góralska chata niewiele wspólnego ma ze współcześnie pojmowanym zakopiańskim stylem budownictwa. Oprócz zdobień, skośnego dachu i materiału, z którego ją stawiano, czyli drewna różni się zasadniczo od widywanych w Zakopanem, czy Bukowinie Tatrzańskiej willi i pensjonatów.

Styl góralskich chat wykształcił się około XIX wieku. Budynek miał skośny dach i „wyżkę”, czyli poddasze. Budowany był „na godzinę jedenastą”, czyli frontem do południa, ale nie całkiem. Budulec stanowiły drewniane płazy ustawione na zrąb i uszczelniane mchem a później wełnianką. Stromy dach kończył się podwinięciem połaci.

Chata miała układ symetryczny – sień i dwie izby: czarną oraz białą. W czarnej izbie mieszkała zazwyczaj cała rodzina z przygarnianymi na okres zimowy cielętami i jagniętami. Tutaj też stał piec, który smolił ściany – stąd nazwa.

Po drugiej stronie znajdowała się izba biała, budowana zazwyczaj bez pieca. Przechowywano w niej odświętne ubrania, święte obrazki i rzadko używane sprzęty. Biała izba miała początkowo zastosowanie podczas chrzcin, wesel i pogrzebów. Później wynajmowano ją także pierwszym letnikom. Pomiędzy izbami znajdowała się sień, nierzadko zakończona komorą pełniącą rolę schowka i spiżarni. Drzwi do komory miały półokrągły kształt, zakończony ozdobnym kołkowaniem a w ich progu znajdował się otwór zwany „kocurem”, którym wychodziły z domu koty.

Od zachodniej strony, pod kątem prostym, czyli na lewo od chałupy budowano resztę pomieszczeń gospodarczych. Szopa z jedną lub dwoma stajniami i boiskiem (pomieszczeniem na wozy i sprzęty) miała osłaniać chałupę przed zimnymi, zachodnimi wiatrami. Ze względu na zasadniczy problem utrzymania ciepła, w chacie okna były bardzo małe a niekiedy osłaniano je dodatkowo polanami drewna na opał.

Gdzie możecie zobaczyć najstarszą chałupę góralską na Podhalu? W Dolinie Bystrej, u stóp Nosala.  Nierzucająca się w oczy chata pochodzi z 1879 roku. Zamieszkuje ją starsze małżeństwo, które oprowadza po izbach i opowiada ciekawe historie. W zamian można zapłacić albo wykonać jakieś prace w gospodarstwie.

Kategoria: Muzea i skanseny

Kalendarz imprez « »