Jak górale domostwa zdobili, czyli podhalańska twórczość ludowa

Jak górale domostwa zdobili, czyli podhalańska twórczość ludowa

Region Podhala znany jest z przepięknych, ręcznie robionych przedmiotów. Uzdolnieni artystycznie górale nie zamykają się w kręgu jednego rodzaju wyrobów. Ich pole działania obejmuje takie dziedziny jak skórnictwo i metaloplastyka, malarstwo na szkle, kowalstwo, hafciarstwo, zdobnictwo w drewnie, czy też rzeźbę a nawet ludwisarstwo i odlewnictwo. Biorąc pod uwagę, że folklor i motywy z nim związane przeżywają swój renesans, przyjrzyjmy się bliżej tym dziedzinom.

Skórnictwo i metaloplastyka

Inaczej niż w reszcie regionów Polski, na Podhalu to męskie stroje wyróżniają się większą liczbą zdobionych elementów. Wykonane ze skóry oraz metali (miedzi, mosiądzu a nawet srebra) pasy, opaski i spinki wciąż są niezwykle pożądane. Jest wiele metod ich wykonania – od tłoczenia, wyciskania po odlewanie kucie i wycinanie. W męskim stroju dominują elementy roślinne, łańcuszki, rzadziej motywy zoomorficzne. Najbardziej zdobne są bacowskie opaski, stanowiące element odświętnego stroju góralskiego.

Na Podhalu ozdabia się także przybory do palenia tytoniu. Fajki, miechówki na tytoń, czy przekolace, służące do czyszczenia fajek zdobione są ornamentami, rzemykami i innymi elementami. Nie sposób nie wspomnieć tutaj o ciupagach, zwanych rombanicami. Każdy, kto choć raz kupił na pamiątkę ten charakterystyczny dla Podhala przedmiot mógł się przekonać o tym, że nawet najbardziej prowizoryczne ciupagi są bardzo zdobne. Także góralskie noże wykonane są z najwyższą precyzją i dbałością o szczegóły. Hartowane klingi i trzonki z naturalnych materiałów, takich jak rogi jelenia lub drewno łączą w sobie użyteczność i prawdziwe piękno.

Innymi ozdabianymi artefaktami są góralskie elementy muzyczne i przedmioty codziennego użytku, takie jak torby, sakwy, czy też buty, tzw. kierpce.

Malarstwo na szkle

Tradycja obrazów na szkle sięga przełomu XVIII i XIX wieku. Początkowo stanowiły one wyraz wierzeń górali. Z czasem natomiast stały się po prostu elementami zdobienia wnętrz. Dzisiejsze obrazy można podzielić na dwie kategorie – o tematyce świeckiej i sakralnej. W tej ostatniej dominują malowidła z postaciami świętych, bliskich sercom mieszkańców Podhala. Ciekawostką jest to, że obraz na szkle maluje się na drugiej stronie tafli. Początkowo powstaje szkic na papierze, który następnie przenosi się pędzelkiem na szkło. Każdy obraz jest ozdabiany roślinnym ornamentem. Nawet współcześni twórcy odwołują się do XIX-wiecznej tradycji.

Hafciarstwo

Najbardziej charakterystyczny jest dziś podhalański haft biały. Historia tego sposobu zdobienia tkanin sięga XIX wieku. Początkowo hafty były kopiowane z materiałów importowanych, następnie hafciarki same wykształciły swój styl. W latach 30. XX wieku hafciarstwo przeżyło renesans. Dzisiaj stosuje się je do ozdabiania bielizny pościelowej, obrusów, fartuchów i przede wszystkim – góralskiego stroju. Obok haftu białego występuje także haft kolorowy.

Zdobnictwo w drewnie

Od przedmiotów codziennego użytku, takich jak łyżniki do przechowywania łyżek, po zdobienia domów – zdobnictwo w drewnie stanowi jeden głównych nurtów rzemiosła góralskiego. Wśród najbardziej popularnych zdobionych elementów drewnianych należy umieścić także oscypiorki, czyli formy do wyrabiania tradycyjnych serów góralskich. Do rzeźbienia stosuje się głównie drewno świerkowe, modrzewiowe, cisowe, jesionowe, jaworowe a nawet bukowe.

Kowalstwo

Górale zdobią bogato zawiasy (głównie pasowe), klamki, ale też okucia sań, wozów, kufrów i skrzyń. Również narzędzia gospodarcze, takie jak młotki, siekiery, tasaki, czy motyki często pokryte są przepięknymi ornamentami.

Rzeźba

Jest gównie wyrazem światopoglądu człowieka. Wykonywana najczęściej przez niemającego plastycznego wykształcenia artystę dzieli się na rzeźbę świecką i sakralną. Tematyka tej ostatniej obejmuje przedstawienia takich scen i postaci jak piety, ukrzyżowanie, Święta Rodzina, Jan Nepomucen, czy Matka Boska. Ciekawym działem rzeźby podhalańskiej jest korzenioplastyka – kompozycje z huby lub opalonego drewna. Rzeźby sakralne najczęściej spotkane są w kościołach i kapliczkach.

Ludwisarstwo i odlewnictwo

W tym zagadnieniu mieszczą się głównie elementy wyposażenia kościołów i naczynia liturgiczne. Górale odlewają dzwony, świeczniki, lichtarze, kropielnice. Są też elementy świeckie, takie jak uprzęże końskie, spinki, kinkiety i klamki.

Piękno podhalańskich wyrobów możemy podziwiać m.in. w Muzeum Stylu Zakopiańskiego w Zakopanem oraz w Zagrodzie Sołtysów w Jurgowie (Bukowina Tatrzańska). Przy okazji wizyty w Bukowinie warto również wybrać się do Term i posmakować prawdziwego relaksu.

Kategoria: W regionalnym stylu

Kalendarz imprez « »